Kuş Gribi (Avian Influenza, Tavuk Vebası, Pestis Avium, Bird Flu)
Kuş gribi, evcil ve yabani kanatlılarla memelilerde solunum ve sindirim sistemine zarar vererek yüksek bulaşıcılık ve ölüm oranıyla dikkat çeken bir hastalıktır. İlk kez 1878 yılında İtalya’da tanımlanmış ve “tavuk vebası” olarak adlandırılmıştır. 1901’de hastalığın bir virüsten kaynaklandığı tespit edilmiş, 1955 yılında ise memeli influenza A virüsleriyle ilişkisi ortaya konulmuştur. Hindilerdeki ilk izolasyon 1963 yılında Kuzey Amerika’da yapılmıştır.
Hastalığın Etkeni
Hastalık, Orthomyxoviridae ailesinden Influenza A virüsü tarafından meydana gelir. Influenza virüsleri A, B ve C olarak üç gruba ayrılır. İnfluenza A virüsünün yüzeyinde iki ana protein bulunur:
- Hemagglutinin (H): 16 alt tipi vardır (H1-H16).
- Neuraminidase (N): 9 alt tipi vardır (N1-N9).
Bu kombinasyonlar virüsün 144 farklı alt tipte isimlendirilmesine yol açar (örneğin, H5N1). Günümüzde H5 ve H7 alt tipleri yüksek patojenik kabul edilir ve %100’e varan ölüm oranına neden olabilirler. Düşük patojenik alt tipler ise genellikle hafif belirtiler gösterir veya fark edilmez. Ancak, düşük patojenik suşlar hızla değişerek ölümcül hale gelebilir.
Yayılım ve Görülme Sıklığı
İnfluenza virüsleri:
- Ilıman ve kutuplara yakın bölgelerde: İnsan, domuz ve atlarda genellikle kış aylarında,
- Tropikal ve subtropikal bölgelerde: Yıl boyunca,
- Kanatlı ve deniz memelilerinde: Herhangi bir dönemde salgınlara neden olabilir.
Bulaşma Yolları
- Hasta hayvanların akıntıları ve dışkısıyla temas,
- Bulaşık yem, su, malzeme ve kıyafetler,
- Su ve deniz kuşlarıyla temas,
- Kırık veya bulaşık yumurtaların kuluçka makinelerinde enfeksiyon yayması.
Taşınma Yolları
- Göçmen kuşlar,
- Sulak alanlara giren araç ve insanlar,
- Avcılık faaliyetleri,
- Kontrolsüz araç ve insan hareketleri.
Virüsün Çevredeki Dayanıklılığı
- Çevresel koşullar: Nemli ve serin ortamlarda uzun süre aktif kalır. Dışkıda 4°C’de 30-35 gün, 20°C’de 7 gün bulaşıcı kalır.
- Karkaslarda: Ortam sıcaklığında birkaç gün, buzdolabı sıcaklıklarında 23 gün aktif kalır.
- Et ürünlerinde: Merkez iç sıcaklığın 71°C’ye ulaştığı ısıl işlemde 1 saniyede inaktive olur.
İnaktive Edilme Yöntemleri
- Isı: 56°C’de 3 saatte, 60°C’de 30 dakikada etkisiz hale gelir.
- Dezenfeksiyon: Formalin, iyot bileşikleri etkili.
- pH: Asidik ortamlarda inaktive olur.
- Kimyasallar: Oksitleyiciler, sodyum dodesil sülfat, lipid çözücüler etkili.
Kuluçka Süresi ve Belirtiler
- Kuluçka süresi: 3-5 gün (genellikle 24-36 saat).
- Belirtiler:
- Yüksek ateş, tüy kabarması, iştahsızlık, depresyon, ishal.
- Yumurtlama veriminde düşüş, şekilsiz yumurta.
- Göz kapaklarının kapanması, konjunktivada kızarıklık ve şişlik.
- Sakal, ibik ve göz çevresinde ödem, morarma.
- Solunum güçlüğü, burun deliklerinden kanlı akıntı.
- Ani ölümler veya sinirsel belirtiler (eksitasyon, inkoordinasyon, ataksi).
Akut dönemi atlatan hayvanlarda sinirsel belirtiler ve yürüyememe gibi semptomlar görülebilir. Ayrıca yumurta kalitesinde belirgin bozulma yaşanır.
